Robert Rauschenberg từng mơ về một thế giới tràn ngập những “bảo tàng di động”. Giấc mơ ấy thành hiện thực khi ông biến BMW 635CSi (khung BMW 6 Series thế hệ “cá mập” E24) thành kiệt tác lăn bánh trong chương trình BMW Art Car. Bốn thập kỷ sau, cách tiếp cận ấy vẫn rất “đúng thời”. Như một phần các hoạt động kỷ niệm, BMW trưng bày tác phẩm này tại Art Basel Hong Kong 2026 — lần đầu kiệt tác xuất hiện tại châu Á. Cùng BornToRide đọc lại phỏng vấn Prof. Dr. Thomas Girst với Hypebeast để hiểu vì sao Art Car vẫn là biểu tượng của “mang nghệ thuật tới nơi người ta đang sống”.
Từ đường phố tới đường đua: sứ mệnh thay đổi theo thời đại
Chương trình BMW Art Car hôm nay do ban giám khảo quốc tế (giám đốc bảo tàng) vận hành: BMW đưa nền tảng xe, còn nghệ sĩ do chuyên gia chọn — khác hẳn năng lượng thập niên 1980. Thomas Girst kể: hồi đó hãng cố tình chọn xe series thường, vì BMW muốn khẳng định mình là thương hiệu toàn cầu, với những mẫu người ta thật sự lái trên phố.
Julie Mehretu hay Jeff Koons sau này đưa Art Car trở lại môi trường đua như Le Mans, Daytona; riêng thập niên 1980 lại nhấn đến xe “đời thường”. Điều đó khớp sứ mệnh Rauschenberg: khác Calder, Lichtenstein hay Warhol (xe gắn với track), Rauschenberg dùng một chiếc coupe hợp pháp lưu hành — “tính tiếp cận” của nghệ thuật đi cùng kỹ thuật ô tô.
Nghệ thuật thoát khỏi hành lang bảo tàng
BMW duy trì ý tưởng đưa nghệ thuật khỏi “hành lang tĩnh” của gallery, lên nhựa đường. Từ 1975, Art Car từng đi qua cọ vẽ, màu, foil, AR, app — ví dụ Cao Fei với Art Car #18. Girst nhắc John Baldessari: không chỉ muốn khán giả thấy tác phẩm trong bảo tàng, mà cả trên phố. Câu ông nhấn mạnh: “Mang nghệ thuật đến nơi mọi người đang ở, thay vì bắt họ tìm đến nơi nghệ thuật đứng yên.”
Đối thoại với lịch sử nghệ thuật trên thân vỏ
Art Car 1986 của Rauschenberg cắt hình từ các bậc thầy Phục hưng / Tân cổ điển như Bronzino và Ingres (ví dụ Une Odalisque như “người đồng hành”, Chân dung chàng trai trẻ như “tài xế”). Đó là cách đào sâu lịch sử nghệ thuật — không bắt buộc với mọi nghệ sĩ trong program, nhưng là dấu ấn hậu hiện đại của Rauschenberg.
Ông còn đưa thiên nhiên từ Captiva, Florida (nơi có xưởng và làm việc trên Art Car), dùng foil, tổng thể đen–trắng tương tự tinh thần lưới đen trắng trên Art Car Frank Stella 1976 — Girst đọc đó như lời tri ân kỹ sư. Khi xe vào xưởng, Rauschenberg nói nó trắng tinh “như niềm kiêu hãnh”; ông cười và ước làm thêm mười chiếc nữa.
Benjamin, “hào quang” nguyên bản và AI
Girst nhắc Walter Benjamin: dù sao chép bao nhiêu lần, kể cả online, nguyên bản vẫn giữ “hào quang”. Rauschenberg đẩy câu hỏi: cái gì là thật, gốc, và làm sao nghệ thuật dễ tiếp cận — đúng tinh thần chiếc xe lăn bánh ngoài đường.
Về AI: BMW muốn nghệ sĩ dùng công nghệ mới, nhưng Girst nhấn AI là công cụ / chất liệu, không phải “thành viên ê-kíp”; không thay thế sáng tạo mà phục vụ nó. Hãng từng thử nghiệm với ArtDrunk (thuật toán chiếu biến thể tác phẩm lên xe).
Từ e ngại đầu tiên tới tự do sáng tạo
Bước đầu với 635CSi được mô tả là rất khó. BMW mời nghệ sĩ tới đường đua, pit stop; có mô hình xe thu nhỏ trong xưởng. Julie Mehretu (Art Car số 20) không muốn gọi đó chỉ là “điêu khắc lăn bánh” mà là bức tranh mang tính biểu diễn. Nghệ sĩ được làm việc với kỹ sư, designer, âm thanh, đội pit — và được cam kết không can thiệp nội dung từ phía BMW.
Tương lai: AFMAC, M+, Hong Kong
Girst nhắc AFMAC (African Film and Media Arts Collective) của Mehretu: loạt workshop xuyên châu Phi, kết thúc tại Zeitz MOCAA, Cape Town (12/2026) cùng một BMW Art Car — cho thấy program không chỉ “vẽ xe” mà còn nhánh cộng đồng / đối thoại văn hóa.
Song song Art Basel Hong Kong, triển lãm Rauschenberg tại M+ nhấn mạnh ảnh hưởng châu Á — phù hợp cảnh xe “bảo tàng di động” lần đầu tới châu Á và độc giả Việt Nam quan tâm nghệ thuật + ô tô cổ điển. Muốn xem thêm góc xe cổ gặp nghệ thuật Ý, có thể đọc ForGiotto — “breadvan” phong cách gallery; còn dòng chơi xe lạ kết hợp biểu tượng âm nhạc thì Mini Remastered Marshall là ví dụ gần đúng “chất” lifestyle hơn supercar.
Bài có cấu trúc biên tập theo phỏng vấn trên Hypebeast; ảnh minh họa từ tư liệu BMW / Hypebeast kèm bài. Prof. Dr. Thomas Girst là Trưởng bộ phận Văn hóa Toàn cầu BMW.
